Bakım planı ve iş emri nasıl düzenlenir?

Üç bakım biçimi

Biçim	Ne zaman yapılır	Güçlü yanı	Zayıf yanı
Arıza bakımı	Ekipman bozulunca	Plan gerektirmez	Kesinti ve acil müdahale maliyeti
Planlı bakım	Takvime göre (ör. aylık, yıllık)	Öngörülebilir	Sağlam ekipmana da zaman harcanır
Kestirimci bakım	Ölçülen durum bozulmaya işaret edince	Bakım gerektiği anda yapılır	Ekipmanın sürekli izlenmesi gerekir

Çoğu tesis üçünü birlikte kullanır: kritik ekipman planlı ya da kestirimci bakımla, kritik olmayanlar arıza bakımıyla yönetilir.

Enerji ile bakım neden birlikte izlenmeli?

Bakımdaki bir aksama çoğu zaman önce enerji verisinde görünür:

• Kompanzasyon panosundaki bir arıza güç faktörünü düşürür ve faturaya reaktif enerji bedeli olarak yansıyabilir.
• Gece ya da hafta sonu artan baz yük, kapanmayan bir sistemi ya da bozuk bir zaman programını gösterebilir.
• Çevrimdışı bir sayaç ya da veri toplayıcı, raporlarda boşluk ve yanlış karşılaştırma demektir.

Bu yüzden alarmı açan veri ile iş emrini kapatan kayıt aynı yerde durursa, bir işin faturaya etkisi sonradan kontrol edilebilir.

İyi bir iş emrinde olması gerekenler

1. Ekipman ve yer: hangi tesis, hangi pano ya da cihaz.
2. Sorun: gözlenen durum ve varsa ilgili alarm.
3. Öncelik: güvenlik, kesinti ve maliyet etkisine göre.
4. Sorumlu ve son tarih: işi kim, ne zamana kadar yapacak.
5. Kontrol listesi: sahada adım adım yapılacaklar.
6. Kapanış kaydı: yapılan iş, değişen parça, ölçüm sonucu ve kapanış tarihi.

Alarmdan kapanışa iş akışı

1. Ölçüm bir eşiği aşar ya da bir sapma görülür; alarm açılır.
2. Alarm değerlendirilir: izlenecek mi, iş emrine mi dönüşecek?
3. İş emri sorumluya atanır; sahada kontrol listesi doldurulur.
4. İş kapanır; ilgili alarmın kapandığı ve ölçümün normale döndüğü kontrol edilir.
5. Aynı ekipmanda tekrar eden işler düzenli gözden geçirilir; tekrar ediyorsa kök neden aranır.

Periyodik kontroller

Elektrik tesisatı, topraklama tesisatı ve yıldırımdan korunma tesisatı gibi ekipmanların periyodik kontrolleri, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nin Ek-III’ünde düzenlenir. Yönetmelik en son 23 Aralık 2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete’de değişti; değişiklik, kontrolü yapacak kişileri ve kayıt sürecini de etkiliyor (ÇSGB duyurusu). Yönetmeliğin Ek-III’üne göre:

Tesisat	En uzun kontrol süresi
Elektrik tesisatı ve topraklama tesisatı	İlgili standartta süre belirtilmemişse 1 yıl
Yıldırımdan korunma tesisatı	İlgili standartta süre belirtilmemişse 1 yıl
Jeneratör	İlgili standartta süre belirtilmemişse 1 yıl
Akümülatör, transformatör	1 yıl

Bu kontrolleri yetkili elektrik mühendisleri, elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ve elektrik teknikerleri ya da yüksek teknikerleri yapar; 1 kV ve altındaki tesisatlarda yetkili elektronik mühendisleri de yapabilir (Ek-III, 2.3.2). Kontrolde tesisat projesi aranır; projesi olmayan tesisatın projesini işveren yaptırmak zorundadır ve kontrolde tesisatın projesine uygunluğu değerlendirilir (Ek-III, 2.3.7).

Periyodik kontrolleri bakım planına takvimli iş olarak eklemek, son tarihin kaçmasını ve raporların dağınık kalmasını önler. Bu yazı hukuki danışmanlık değildir.